Monthly special

Om het jaar goed in te luiden lanceren we een maandelijkse special met interviews, filmpjes, gedichten en andere leuke items. Ideeën kun je sturen naar het OZON team

Januari-special: Vlaanderen Vakantieland maakt opwachting in het Zoniënwoud

Tatyana Beloy en Steven Vanonckelen wandelen naar de boombrug. © Els Gillaerts

Tatyana Beloy en Steven Vanonckelen wandelen naar de boombrug. © Els Gillaerts

Vlaanderen Vakantieland staat op zaterdag 7 februari en zondag 8 februari in het teken van het Zoniënwoud. De ploeg van het reisprogramma streek eind januari neer in Hoeilaart. Op het programma: proeven van de magistrale natuur en de vele bezienswaardigheden die het Zoniënwoud te bieden heeft. Eén-presentatrice Tatyana Beloy vloog er al meteen stevig in met een workshop ‘Braakballen’ in het Bosmuseum Jan van Ruusbroec in Hoeilaart.

Steven en Tatyana Beloy

Steven en Tatyana zijn blijf met de opnames! © Vlaanderen Vakantieland

Samen met Steven klauterde Tatyana op de boombrug over de Brusselse ring. Boswachter Dirk Raes op zijn beurt leerde de presentatrice bomen hameren: bomen die in het najaar of de winter gekapt moeten worden, merkt de boswachter door met de ‘koninklijke hamer’ een stukje schors te verwijderen. Om de dag af te sluiten, waagde Tatyana zich aan een ritje op de mountainbike door het winterse Zoniënwoud. Na dat stevige kuitenwerk wachtte haar een verkwikkende nacht en een rijkelijk ontbijt in B&B Hippo-Droom aan de rand van het woud.

Aflevering gemist? Bekijk de volledige reportage van Vlaanderen Vakantieland dan op de website van Vlaanderen Vakantieland.

Tatyana Beloy zette enkele leuke foto’s uit het Zoniënwoud op haar instagram pagina

Op de facebookpagina van B&B Hippo-Droom vind je nog meer foto’s van de opnames. 

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Oktober-special: Bartel van Riet bezoekt OZON

Bartel en Steven

Bartel en Steven

Met een cameraploeg in zijn zog, bezocht Bartel van Riet in september het Zoniënwoud.
Bartel 
wou voor het tv-programma Groenland meer weten over het OZON project. Projectleider Steven stond hem daarin maar wat graag bij.

Bartel - boombrug

De cameraploeg bij de boombrug

Samen bezochten ze ecotunnel Pipaens in Hallerbos, waar er takken werden gesnoeid. Deze takken werden vervolgens vakkundig door Bartel en Steven in de bestaande boombrug over de Brusselse ring gestokenwaar de oude takken al grotendeels verdwenen waren. Hierdoor hebben de dieren weer een natuurlijk loopvlak om over te steken, een stuk aangenamer voor hen!
Tussendoor werd er 
uiteraard ook volop uitleg gegeven over het OZON project.

De aflevering van Groenland werd uitgezonden op zondag 5 oktober om 18u10 op Één.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Juli-special: een definitieve oplossing voor een veilige paddentrek

Asfalteren na aanleg van de tunnels (Steven Vanonckelen)

Asfalteren na aanleg van de tunnels (Steven Vanonckelen)

Versnippering ontstaat niet enkel door grote snelwegen. Ook kleinere wegen kunnen enorme hindernissen vormen voor dieren die willen migreren. Een voorbeeld hiervan is de Duisburgsesteenweg in Tervuren, waar jaarlijks duizenden amfibieën oversteken om hun geboortepoel te bereiken en zich voort te planten. Door het verkeer hebben veel van hen de poelen helaas nooit bereikt.

Daarom komen sinds 2013 vele vrijwilligers samen tijdens de amfibieëntrek om de dieren de weg over te zetten. De inzet van deze vrijwilligers maakte een groot verschil: jaarlijks werden er zo’n 4000 dieren gered van passerende wagens.
Omdat het helaas onmogelijk is om alle dieren te redden en het soms erg moeilijk is om op het juiste moment voldoende mensen bijeen te krijgen werd er gezocht naar een definitieve oplossing.

Amfibieëntunnel (Steven Vanonckelen)

Amfibieëntunnel (Steven Vanonckelen)

Dankzij een goede samenwerking tussen ANB en gemeente Tervuren werd die oplossing snel gevonden: twee amfibieëntunnels aan de Duisburgsesteenweg, die werden geplaatst tijdens de geplande wegwerkzaamheden tussen 30 juni en 3 juli 2014. Samen met de geleidingswanden die in een later stadium geplaatst worden, zorgen deze ervoor dat de dieren veilig naar de poelen kunnen trekken zonder menselijk ingrijpen.

Ook de Duboislaan in Hoeilaart, een ander hoofdpodium voor de paddentrek, zal later voorzien worden van amfibieëntunnels. De laatste jaren werd de weg steeds een aantal dagen afgesloten tijdens de trek, maar helaas werden ook hier nog altijd vele dieren doodgereden. De tunnels, opnieuw met bijbehorende wanden, geleiden de amfibieën veilig naar de vijvers terwijl het verkeer zijn doorstroom kan behouden.
Zo kunnen we de komende jaren blijven genieten van de geweldige kikker- en paddenconcerten.

Lees hier het persbericht

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Juni-special: een bezoek van DG Milieu 

Introduction to the OZON-project by bike

Introductie tot het OZON-project per fiets (Steven Vanonckelen)

Op 17 juni 2014 was het Agentschap van Natuur en Bos (ANB) gastheer van de jaarlijkse DG Milieu ‘Away Day’ van de Europese Commissie in het Zoniënwoud. Deelnemers konden genieten van verschillende activiteiten en meer te weten komen over het OZON-project.

Rond 9u30 verzamelden zo’n 400 personeelsleden aan het bosmuseum in Groenendaal. In de voormiddag maakte iedereen een keuze uit verschillende activiteiten met als centraal thema het prachtige Zoniënwoud: 5000 ha Europese topnatuur en Natura 2000-gebied. Sommige activiteiten waren zeer sportief, zoals bijvoorbeeld een begeleide boswandeling, een kennismaking met Nordic Walking of Geocaching, en een oriëntatiespel om met behulp van foto’s de route te identificeren.

Verzamelen aan het Kasteel te Groenendaal

Verzamelen aan het Kasteel te Groenendaal (Steven Vanonckelen)

Ook de projectsite van OZON werd verkend per fiets. Tijdens deze tocht leerden de deelnemers niet alleen over ecologische ontsnippering, maar ook over de uitgebreide samenweking tussen alle partners die betrokken zijn bij het project.

Voor degenen die het liever een wat kalmer aan deden waren er workshops over voeding, omgaan met stress, verschillende ambachten en een bezoek aan het bosmuseum.

Na de workshops verzamelde iedereen aan het Kasteel van Groenendaal voor een drankje en een speech van de directeur-generaal. Om deze daguitstap goed af te sluiten was er een heerlijke barbecue en de mogelijkheid om te genieten van het mooie weer en de prachtige omgeving.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Mei-special: een uitstapje naar Nederland

Ecoduct Twilhaar

Ecoduct ¨Twilhaar¨ (Steven Vanonckelen)

7 mei was het zover: in 4 volgeladen wagens ging het OZON-team samen met de stuurgroep naar Nederland. Hier bezochten zij verschillende ecoducten die gebouwd werden in kader van het MeerJarenProgramma Ontsnippering. Ze werden begeleid door Bert Stegehuis  (Rijkswaterstaat) en enkele experts.

Na een rit van 2,5uur waren een waterstop en een kopje koffie voor velen meer dan welkom, dus na een korte pauze gingen we om half 10 op weg naar de eerste locatie:

Ecoduct Hoog Buurlo

Ecoduct ¨Hoog Buurlo¨ (Steven Vanonckelen)

Ecopassage Hoog Buurlo. Dit ecoduct ligt over de A1 in natuurgebied de Veluwe en is maarliefst 60meter breed. De brug werd officiëel geopend in 2011 en bestaat uit twee tunnels met daarop een laag grond en zowel aangeplantte als natuurlijke begroeiing.

Na het grote ecoduct, inclusief vele sporen van dieren, uitgebreid te hebben bekeken, was het tijd voor een zeer efficiënte lunch. We moesten immers nog een eindje rijden naar onze volgende locatie:

Ecotunnel Nijverdal

Ecotunnel ¨Twilhaar¨ (Steven Vanonckelen)

Ecopassage Twilhaar (voormalig ¨Nijverdal¨). Deze brug verbindt de Haarlerberg en de Hellendoornse Berg, twee delen van de Sallandse Heuvelrug, over de N35. Het is 30meter breed en werd aangelegd in combinatie met een tunnel onder een naastgelegen spoorlijn.

Het geheel werd opgeleverd in 2011. Iedereen was het erover eens dat deze combinatie erg indrukwekkend is. Vooral de grote tunnel onder de spoorlijn en de mooie poel met daarin enkele spelende kikkers spraken erg aan. Daarnaast werd hier ook een levendbarende hagedis gezien, wat het bezoekje extra speciaal maakte.

Ecoduct de Borkeld

Ecoduct ¨De Borkeld¨ (Steven Vanonckelen)

Ecopassage De Borkeld stond als laatste op het programma. Dit ecoduct werd in 2003 gebouwd over de A1 nabij Rijssen en is met zijn breedte van 15meter relatief klein. Dit ecoduct heeft geen middenpijler en steunt dus volledig op de gevormde taluds. Ook op deze brug waren heel wat sporen te zien. Onder andere van reeën en herten, maar ook van onze stuurgroep leden, die zich behendig tussen de omheiningen heen hadden gewurmd om het ecoduct wat beter te kunnen bekijken.

Vervolgens was het tijd voor de terugreis en een afsluitende borrel. Na een lange, leerrijke dag zat de eerste groepsuitstap er dan toch echt op.

De eerstvolgende activiteit in deze internationale kennisdeling is het wederbezoek van een Nederlandse delegatie met onder andere Bert Stegehuis in het Zoniënwoud op 3 juni.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

April-special: Doelsoorten deel 1 – de boommarter. 

Vilda_75780_Boommarter_Yves_Adams_lrOZON probeert dieren een veilige oversteek te bieden. Het project focust op soorten die niet veel voorkomen in België en wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Boommarter (Martes martes) is hier een van.

De boommarter is een zeldzame gast in België. Dit dier is erg schuw en laat zich dus niet vaak zien. Zo weinig zelfs, dat men niet weet hoeveel dieren er in Vlaanderen rondlopen en waar ze nu juist verblijven. Dat is de reden dat de boommarter speciale aandacht krijgt van onder andere de Zoogdierenwerkgroep, het Instituut voor Natuur – en bosonderzoek en de Europese Raad, die de soort opnam in de habitat richtlijn (Natura 2000).

Boommarters wonen vaak in boomholtes en springen moeiteloos van tak tot tak om zich te verplaatsen. Ze eten vooral insecten, jonge vogels, eieren, kleine zoogdieren, aas en bessen.
Naast roofvogels als de Oehoe zijn ook het verkeer en loslopende honden levensbedreigend voor deze diertjes. Om de boommarters te beschermen tegen het verkeer maakt project OZON veilige oversteekplaatsen voor deze en andere bosdieren. Zelf kun je ook meehelpen aan de bescherming van (jonge) boommarters en andere bosdieren door je hond aan de leiband te houden buiten de speciale losloop zones.

Verscholen in de bomen
Boommarters zijn echte nachtdieren. Ze zijn vooral ’s nachts en in de schemering actief. Overdag rusten ze vaak hoog in de bomen, op takken, in boomholten, in nesten of zelfs in konijnenholen.
Daarom is het gemakkelijker om te zoeken naar sporen en te proberen de diertjes van op een afstand te observeren. Het is belangrijk om heel stil te zijn bij het zoeken naar boommarters en het observeren van deze dieren. Omdat ze schrik hebben van mensen maken ze zich meestal snel uit de voeten wanneer ze iemand aan horen komen.

Boommarters opsporen
De zoektocht naar boommarters begint met het vinden van een holle boom met een opening van minstens 5cm groot, gemaakt door bijvoorbeeld een groene of zwarte specht. Dit soort bomen (vaak dreefbomen) kunnen een goed thuis vormen voor vrouwtjes en hun jongen, die gedurende de lente in hun nestje zullen blijven.

Wanneer je een geschikte boom gevonden hebt, is het tijd om te zoeken naar sporen zoals krassen op boomstammen in de buurt van de nestboom. Krabsporen zijn het beste zichtbaar op beuken.

Omdat er meer dieren zijn die krassen kunnen achterlaten op bomen, zoals eekhoorns en steenmarters is het verstandig om extra sporen te zoeken. Zogenaamde ¨latrines¨ (ophopingen van uitwerpselen) zijn hier ideaal voor. Boommarters doen hun behoefte meestal in of nabij de nestboom van waar er regelmatig uitwerpselen naar beneden vallen.

Ga mee op onderzoek
Ontdek de wondere wereld van de boommarters met het team van Vroege Vogels, Henk Groenewoud (Een boommarter verhaal & Kleine boommarter verlaat het nest) en de boswachter.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Maart-special: OZON bouwt ecologische infrastructuren, maar wat zijn dit? Werken ze eigenlijk wel?

In kader van project LIFE+ OZON worden er 4 boombruggen, 3 faunatunnels en een ecoduct over de Brusselse Ring gebouwd. Ook worden de bestaande tunnels en duikers in het Zoniënwoud opgeknapt.
Deze ecologische infrastructuren bieden dieren een veilige oversteekplaats door natuurgebieden te (her)verbinden of ¨ontsnipperen¨. Dieren moeten dus niet langer over de weg stappen om naar een ander gebied te gaan.

Een ecoduct of ¨natuurbrug¨ is een viaduct waarbij een strook natuur wordt gemaakt boven de weg.

01-00-02-beeld

Ecoduct Watermaal-Bosvoorde, over spoorlijn 161 (Vilda foto’s)

Deze strook verbindt natuurgebieden langs beide kanten van de weg, waardoor dieren kunnen migreren zonder langs de auto’s te moeten.

ecotunnel Pipaens - 20140216

Ree in faunatunnel ¨Pipaens¨, 16 februari 2014 (ANB)

Faunatunnels laten dieren veilig ondergronds oversteken. Ze bestaan in allerlei maten en worden gebruikt door o.a. dassen, vossen en amfibieën.
Ecoduikers zijn ondergrondse doorgangen voor amfibieën en kleine zoogdieren. Ze zijn vaak waterdoorlatend.

boombrug lr

De eerste boombrug van het Zoniënwoud (Wim van Calster)

Boombruggen, zoals de naam al zegt, zijn bruggen hoog tussen de bomen. Onder andere boommarters en eekhoorns gebruiken ze.

De eerste boombrug in Vlaanderen werd op 11 juli 2013 gerealiseerd in het Zoniënwoud. Dit gebeurde over de Brusselse Ring, tussen het op- en afrittencomplex Groenendaal en de grens met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze oversteekplaats bestaat uit een koker, vastgemaakt bovenop het portaal dat boven de weg loopt, en twee netten tussen de koker en enkele omringende bomen.

Zijn faunapassages echt nodig, en werken ze eigenlijk wel?
Hoe dieren oversteken zonder faunapassages en welke gevaarlijke situatie hieruit ontstaan kun je zien in deze voorbeelden van New Jersey (Amerika) en Nederland (¨beeldmateriaal Blik op de weg¨).

Nieuwsbericht_dieren_onder_de_wielen_fotoMonitoring van de ecologische infrastructuren, bijvoorbeeld door camera’s op te hangen, toont aan dat oversteekplaatsen voor dieren wel degelijk werken. Er moet natuurlijk wel genoeg aandacht worden besteed aan de vorm en inrichting: deze moet afgestemd zijn op de dieren die de oversteekplaatsen moeten gaan gebruiken. Daarnaast moet de brug op een knelpuntlocatie staan, bijvoorbeeld een punt waar veel dieren aangereden worden.

Fragmenten van dieren tijdens hun oversteek via faunapassages:
¨Ecologische verbindingszones. Natuurlijk verbinden…¨ (Bureau Waardenburg)
¨6 wildtunnel¨ (Bureau Waardenburg)
¨Eekhoornbrug¨ en ¨eekhoornbrug 2¨ (Piratenherford)
Reportage ¨Ecologisch netwerk¨ (Het Klokhuis; Nederland).

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Februari-special: Dirk is deze maand 30 jaar boswachter. Reden om hem eens wat beter te leren kennen

Februari special

Herman van Rompuy en Dirk Raes op de persconferentie van OZON (11-10-2013)

Dirk Raes (18 augustus 1959) stamt uit een generatie lange familietraditie van onderwijzers en heeft van jongs af aan interesse in de natuur. Zodra hij kon haalde Dirk op 16-jarige leeftijd zijn diploma natuurgids.
Na mislukte studies Geografie aan de VUB (¨4/20 voor wiskunde is geen deliberatie cijfer¨) volgde Dirk zijn hart en ging hij bosbouw studeren.

 

¨Het recept voor geluk? Van de hobby het werk maken.¨

Op 8 februari 1984 was het zover: Dirk werd boswachter in het Zoniënwoud. Inmiddels is het 2014 en Dirk blaast 30 boswachter-kaarsjes uit. Het is een kwestie van relativeren vindt hij: ¨30 jaar is met wat geluk zowat 40% van een mensenleven, maar slechts 20% van een gemiddeld boomleven.¨

In 30 jaar tijd is er veel veranderd in het leven van een boswachter: het gemiddelde gebied van 300 hectare per boswachter in 1984 is verdrievoudigd in 2014. Vanzelfsprekend zijn ook de prioriteiten veranderd met de komst van het digitale tijdperk en de snelle ICT-evolutie. Het buitenleven staat onder druk: boswachters hebben veel meer dan vroeger te maken met administratieve zaken. ¨Deze moderne tijden zijn super-uitdagend voor een boswachter, maar tegelijk ook super-boeiend

Een van deze uitdagingen kwam langs in 2012, toen Dirk meewerkte aan de inschrijving voor het LIFE+ OZON-project. ¨Leuk opzoekwerk, beeldmateriaal verzamelen en de Dood doet Leven studie (Dirk’s vorige project) integreren in de AWV-studie m.b.t. Ontsnippering RO.¨ De cake die uit de Europese oven kwam was bijzonder: OZON.
Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, stelde het project voor in oktober 2013. Dit gaf de belangrijkheid van OZON aan en was het resultaat van een ander interesse-punt van Dirk: investeren in uitgebreid menselijk contact. ¨Warm menselijk contact is een schat die we met z’n allen kunnen bezitten en waarbij de huidige vergrijzing synoniem staat voor ervaring. Ervaring is daarenboven een natuurlijke rijkdom die té zelden ontgonnen wordt en waarbij men niet stil staat dat dit de enige energiebron is die nooit uitgeput zal geraken. En het wordt nog leuker als die ervaring doorgegeven mag worden/geaccepteerd wordt door de jongere generatie!¨

De komende jaren hoopt Dirk verder te kunnen genieten van het ruime natuur-cultuur aanbod in deze wereld, waaronder ¨de schitterende orchideeën en dito landschappen van het Griekse eiland Lesvos.¨ Daarnaast zal hij de Europese kleurring-projecten verder coördineren via zijn website ¨European colour-ring Birding¨en kijkt hij uit naar het terreinwerk in kader van de OZON-monitoring. ¨Het Zoniënwoud blijft boeien!¨

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Januari-special: ontmoet de projectcoördinator

Steven - januari special - phd onderzoek in Roemenië

Steven tijdens zijn doctoraat studie op veldwerk in Roemenië

Steven Vanonckelen is de 28-jarige, kersverse projectcoördinator van LIFE+ OZON. Hij studeerde voor bio-ingenieur en zal in maart zijn doctoraat in de wetenschappen behalen. In zijn vrije tijd zet de sportieve Steven zich in voor de scouts. Ook is hij Vlaams Jongerenvertegenwoordiger voor Duurzame Ontwikkeling bij de Vlaamse Jeugdraad.

Steven zet zich in voor OZON omdat hij het belangrijk vindt dat de woongebieden van dieren weer met elkaar verbonden worden: “Eigenlijk jammer dat deze projecten er moeten komen, maar ze zijn absoluut nodig”.

Als coördinator probeert Steven vooral het globale overzicht te bewaken. Zijn taken zijn heel divers: deadlines in de gaten houden, vergaderen met projectpartners, controles op het terrein, enzovoort.

Steven kijkt het meeste uit naar het moment dat hij zijn bottinnen weer aan mag trekken, namelijk de échte realisatie van de ontsnipperende maatregelen: “Er komt heel veel papierwerk aan te pas, maar dat zal het allemaal waard zijn wanneer de constructies gebouwd worden!”

Een typische werkdag: 

– 07.30u: met de fiets naar het werk, 30km door velden en dorpen
– 08.30u: toegekomen op ons mooie kantoor lees ik mijn e-mails aan de rand van het Zoniënwoud
– 10.00u: vergadering met partners, we bespreken ons werk tot dusverre en maken afspraken voor de komende weken
– 12.00u: lunchen met de collega’s; heerlijke zelfgemaakte croques
– 12.30u: in de namiddag projectvoorstellen schrijven voor OZON
– 17.30u: op de fiets springen voor een stevige tocht terug naar huis